Даўным-даўно, калі свет яшчэ толькі нарадзіўся, тады пушчы, балоты і рэкі ціха чакалі свайго часу. Яны не былі напоўнены яшчэ ніякімі жывёламі. А па зямлі гулялі Вялікія Духі Прыроды.
Святочны Вецер прыносіў навальніцу і шэпат неба.
Вадзян панаваў над водамі азёр і рэк.
Жывабаг нёс у сабе цяпло агню і жыцця.
Зямян адказваў за дрэвы, кусты і травы.
Лясун быў ахоўнікам лясных нетраў, гаёў і пушчаў.
Багавень жыў на балотах і рыхтаваў іх для будучых жывёл і людзей.
Аднойчы, пасля цяжкага дня, духі сабраліся разам і вырашылі стварыць нешта асаблівае. Яны задумалі стварыць першую птушку - каб яна лятала ў небе, над лясамі, палямі і лугамі, назірала за светам і магла вучыць жыць усіх, каго духі створаць у будучыні, усіх, хто калісьці народзіцца.
Жывабаг узяў попел і залу са свайго вогнішча, дадаў трохі вады, якую прынес Вадзян, і ў балотнай лужыне духі начаравалі цела Крумкача.
Нарадзіўся ён чорным, як ноч, а яго вочы адлюстроўвалі святло месяца. Крылы былі магутнымі і вялікімі, каб мог ён лятаць і над лясамі, і над рэкамі, і над азёрамі, і над гарамі.
Святочны Вецер вучыў яго лятаць і слухаць гукі прыроды і неба.
Лясун — разумець лес і адчуваць таямніцы дрэў.
Багавень расказваў пра балоты і паказваў, дзе будуць схаваны багны і трысціны, а Зямян тлумачыў таямніцы зямлі і расліннага жыцця, паказваючы ўсе сцежкі, па якіх будуць хадзіць будучыя жывёлы.
Так Крумкач стаў мудрым і назіральным. Ён ведаў усё: усе сцежкі, усе пушчы, гаі, лугі, палі, балоты, стэпы, пустыні і горы. Разумеў мову дрэў, усе гукі і шэпат свету. А потым, калі на зямлі з’явіліся першыя жывёлы і людзі, ён ужо сам паказваў ім дарогі, тлумачыў, дзе і як шукаць ежу, як распальваць агонь і як пазбягаць небяспек.
З таго самага часу і кажуць, што калі ты чуеш груканне Крумкача ў лесе, гэта значыць, што ён за табой назірае і ахоўвае цябе. Таму што Крумкач стаў абаронцам усіх людзей, звяроў і духаў, пасланцам і правадніком паміж сьветам жывых і сьветам мёртвых, сьветам людзей і сьветам прыроды, а таксама сымбалям мудрасці, хітрасці і магічных цудаў.
